AHO - BARUNBEAREN MINBIZIAAREN DIAGNOSTIKO GOIZTIARRA

Institutu Onkologikoko Otorrinolaringologia eta Aurpegi/Lepoetako Patologiako Zerbitzua, buruko eta lepoko lesioak (alegia ahoko, faringe nahiz laringeko mukosetako, eta lepoko eta listu-guruinetako tumorazioak) tratatzeaz gain, saiatzen da aho-barrunbeko minbiziaren diagnostiko goiztiarraren gorakada lortzen.

Minbiziaren intzidentziak, oro har, eta airebide eta digestio-bideetako minbiziaren intzidentziak, bereziki, gora egin du nabarmen herrialde aurreratuetan, eta hori arazo kezkagarria da inolako zalantzarik gabe. Gorakada horretan hainbat faktore dira aipatzeko modukoak: biztanleriaren zahartzea, aztura toxikoak (tabakoa eta alkohola batik bat), eta biztanleriaren zati baten ahoko higiene eta kontrol eskasa. Gaur egun, eta aho-barrunbean kokatzen diren tumoreei bakarrik erreferentzia egiten badiegu, 12-15 kasu inguru agertzen dira 100.000 biztanle/urteko gizonezkoetan eta 2-4 kasu, 100.000 biztanle/urteko emakumezkoetan. Tumore epitelial hauen epe luzeko biziraupen-tasak (apenas iristen dira % 50era), ez dira funtsean aldatu azken hogei edo hogeita bost urteotan, tratamenduak hobetzeko egindako ahalegin eta esfortzu gogorren gainetik. Tratamendu modernoek ez dute lortu biziraupena hobetzerik; eta aitzitik, kirurgia erradikalak eta kimioterapia eta/edo erradioterapia bidezko tratamendu erasokorrek bai gehitu dutela erikortasun fisikoa eta psikologikoa. Arrazoi nagusietako bat zera da, aho-barrunbeko minbizien % 60tik gora diagnostikatzen direnerako beren tamaina bi zentimetroko diametroa baino handiagoa izaten dela; horien pronostikoa tamaina txikiagoko lesioena baino askoz ere okerragoa da (izan ere, bi zentimetroz azpiko lesio bat 2-4 cm bitartean neurtzera pasatzeak, bere egoera edo estadio klinikoa Ietik IIra pasatzea dakar, eta horrek heren batean murrizten ditu bost urterako biziraupen-aukerak; bost urteko biziraupen-tasak lau aldiz handiagoak dira era berean, kasu lokalizatuetan distantziara metastasiak eman dituzten kasuetan baino).

Beharrezkoa da, beraz, minbiziak ahalik eta goiztiarren diagnostikatzea, era horretan errazago sendatu ahal izango baitira. Hala ere, aho-barrunbeko minbiziak oraindik ere, eta hori oso erraz diagnostikatzeko modukoak izanik, kontsultetara oso aurreratuak daudenean etortzen dira. Horrexegatik, lehen esan dugun bezala, tratamenduak hobetu arren, ez da ikusten aparteko gorakadarik biziraupeneko tasetan.

Aho-barrunbeko kartzinomak, gorputzeko gainerako minbizien antzera jokatzen du. Bere zelulak epitelioko zelula propioetatik eratorriak dira. Zelula kantzerosoek bere hazkundearekin jarraitu egiten dute, inguruko ehunak infiltratu eta suntsituz, eta metastasiak eman ditzakete linfa edo odolaren bidez, bigarren mailako hazkunde tumoralak eraginez beste organo batzuetan (tumore sekundario horiei metastasi esaten zaie).

Aho-barrunbeko lesiorik gehienak onaireak dira, baina bere itxura berezia dela medio, gerta daiteke prozesu gaiztoekin nahastea. Ahoko kartzinomak, estadio goiztiarretan batik bat, ager daitezke indurazio edo gogordura, higadura, eritema edo keratosi-area txiki eta inozente baten moduan. Kartzinoma hauek asintomatiko jarraitzen dute, ultzeratzen diren arte. Ahoko kartzinometan agertzen den zeinu-aldakortasuna kontuan hartuta, iritzi kliniko bikaina eta esperientzia zabala eduki beharra dago, diagnostikoan akatsik ez egiteko.

Behin baino gehiagotan frogatu eta 1990eko ekainean Kopenhague-n egindako European Conference on Dentists and Cancer Prevention delakoan berretsi zen bezala, dentistek paper garrantzitsua jokatzen dute minbiziaren diagnostiko goiztiarrean eta prebentzioan, zenbait autorek "prebentzio sekundario" bezala deitzen diotena eginez. Donostiako Institutu Onkologikoak 1994. urtetik hasita aho-barrunbeko minbiziaren prebentzio-kanpaina bat darama aurrera, Euskal Herriko, eta batez ere Gipuzkoako estomatologiako kontsultekin lankidetzan. Beharrezkotzat jotzen diren apoio edo laguntzako kontsulta guztiak egiten ditugu, inolako tramite administratiborik gabe, kosturik gabe eta ahalik eta denbora-eperik laburrenean. Orri bat prestatu da, pazienteei buruzko galdera-sail bat jasotzeko, bete ondoren datu-base informatizatu batean sartzen dena. Honekin eta programa estatistiko batekin aztertzen dira aipatu azterketa horiek diagnostiko goiztiarraren gain dituzten eraginak.

Donostiako Institutu Onkologikotik ere gustatuko litzaiguke kanpaina honetan parte hartu nahi luketen beste lankide batzuekin batera aritzea, arrisku altuko pazienteak bereziki usuak diren eremuetan kontsulta anbulatorioak pasatzen dituzten fakultatiboekin, adibidez

Lesio neoplasikoen diagnostiko goiztiarrak dakartzan abantailez gain, aho-barrunbearen azterketa batek aukera ematen du lesio premaligno edo aurre-gaiztoak daramatzaten kasuak antzemateko. Hobekien ezagutzen diren eta definituagoak dauden bi lesio premaligno nagusiak, 50eko hamarkadatik deskribatuak baitaude, dira leukoplasiak batetik, ugariagoak, eta eritroplasiak bestetik, ez hain usuak baino gaiztoagoak, hauek displasikoak edo kartzinomatosoak baitira ia guztiak. Lesio hauek aldi berekoak izan daitezke, zenbait kasutan. Liken laua ere ez da ahaztu behar, horren presentziak areagotu egiten baitu arriskua, gizonezkoetan bezala baita emakumezkoetan ere. Eta begi-bistakoa da lesio premaligno hauen presentzia ezagutzen baldin bada horien gain jarduteko modua dagoela, eta baita aldizka kontrolatzeak edozein aldaketa gaizto garaiz antzemateko modua emango digula.